Khởi đầu hành trình tăng trưởng!

Xin chào, tôi là Lương Ninh, chào mừng bạn đến với khóa học “Tư duy tăng trưởng 30 bài giảng”.

Từ bài giảng này, chúng ta chính thức bước vào Module 2 – nói về cơ hội.

Napoleon từng nói rằng:

Đối với người bình thường, cơ hội giống như một cuốn thiên thư.

Vì sao lại như vậy?
Bởi vì trong việc nắm bắt cơ hội, có hai tầng khó khăn:

1. Bạn có nhìn thấy cơ hội hay không
2. Bạn có thể đạt được đồng thuận với cộng sự hay không, cùng xác nhận rằng: đây chính là cơ hội của chúng ta

Module 2 sẽ tập trung vào hai vấn đề này:

• Làm sao tìm ra điểm phá cục
• Và làm sao từ điểm phá cục đó cắm rễ thật sâu

Một case study thực tế: tìm cơ hội trong đời sống sinh viên

Trước hết, tôi sẽ dùng hai bài giảng để kể cho bạn nghe một case workshop thực tế.

Workshop này kéo dài 2 ngày 1 đêm, nhiệm vụ là:

• Nghiên cứu cơ hội
• Và hình thành đồng thuận

Trong quá trình đó, chúng tôi sử dụng một số phương pháp và công cụ, có thể sẽ giúp ích cho bạn.

Bối cảnh

Khách hàng là JD Finance (sau này đổi tên thành JD Digital Technology Group).
Họ muốn tìm cơ hội làm một sản phẩm trong môi trường đại học.

Chúng tôi không chọn họp trong phòng họp của công ty, mà chọn đến thẳng một trường đại học, sống vài ngày trong khuôn viên trường, cùng đồng sáng tạo với sinh viên đang học tại đó.

Vì sao phải sống trong trường đại học?

Bởi vì môi trường thông tin khác nhau sẽ tạo ra nhận thức khác nhau.

Nếu chúng ta – những nhân viên văn phòng – ngồi trong tòa nhà văn phòng sang trọng của JD:

• Cơ sở vật chất hiện đại
• Không khí doanh nghiệp
• Nhịp sống trưởng thành

Thì môi trường thông tin mà ta cảm nhận được hoàn toàn khác với:

• Sống trong ký túc xá
• Ăn ở căng-tin sinh viên
• Ngày ngày nhìn thấy sinh viên qua lại

Dù sự “ngâm mình” ngắn hạn này còn rất nông, nhưng vẫn tốt hơn rất nhiều so với ngồi trong văn phòng tưởng tượng ra đời sống sinh viên.

Bước 1: Phát tán bằng cách “liệt kê cạn kiệt”

Workshop có:

• 20 người từ JD
• Chia thành 4 nhóm
• Mỗi nhóm có thêm 1 sinh viên đang theo học

Mỗi bàn 6 người, cùng thảo luận.

Chúng tôi thảo luận điều gì?

Việc đầu tiên chúng tôi làm là: liệt kê cạn kiệt (穷举).

Bằng cách liệt kê, chúng tôi:

• Ghi lại tất cả những việc mà sinh viên làm trong đời sống đại học
• Mỗi việc viết lên một tờ sticky note
• Dán lên tường

Phát tán & hội tụ chính là quá trình ra quyết định

Chúng tôi từng nói:

Chất lượng của một quyết định phụ thuộc vào chất lượng của hai bước: phát tán và hội tụ

• Phát tán: bạn có đưa đủ nhiều bối cảnh và thông tin vào hay không?
• Hội tụ: bạn dùng logic gì để rút ra kết luận từ đống thông tin đó?

Chúng tôi cố gắng liệt kê hết mức có thể tất cả những việc từng làm trong đại học.

Quá trình này cũng giúp:

• Làm nóng không khí
• Mở giác quan
• Giúp mọi người “đi vào trạng thái quan sát”

Đừng dùng nhận thức khái quát hóa cao

Khi nhắc tới đời sống đại học, bạn thường nghĩ tới:

• Học
• Ăn
• Tự học
• Làm thêm
• Câu lạc bộ
• Thi cử

Điều này không sai, nhưng đó là nhận thức khái quát hóa ở mức rất cao.

Với mức nhận thức này, bạn không thể nhìn thấy cơ hội.

Vì vậy, chúng tôi cần xác định:

• Đời sống đại học mà ta muốn liệt kê là gì
• Mức độ chi tiết (granularity) cần dùng là bao nhiêu

Định nghĩa lại đời sống đại học

Đại học là:

Một giai đoạn chuyển tiếp
từ đời sống do cha mẹ kiểm soát
sang đời sống tự xây dựng trật tự cho chính mình

Vì vậy, ta dùng mức độ chi tiết theo hành trình đời sống.

• Việc đầu tiên khi vào đại học: nhận giấy báo trúng tuyển → chuẩn bị học phí
  • Có người xin tiền bố mẹ
  • Có người vay tiền
  • Có người đi làm thêm
• Việc cuối cùng: tốt nghiệp
  • Có người đi làm
  • Có người học cao học
  • Có người du học
  • Có người mông lung, thất nghiệp, sống dựa gia đình

Ở giữa là các mốc:

• Năm nhất – năm hai – năm ba – năm tư
• Nghỉ đông – Tết – nghỉ hè – đón tân sinh viên

Đây đều là những mốc có ký ức mạnh với sinh viên.

Kết quả phát tán

Sau một đêm, chúng tôi liệt kê được 460 việc khác nhau.

Không ai trong chúng tôi ngờ rằng:

Đời sống đại học lại có nhiều việc đến như vậy

Thực chất:

• Đây chính là bản đồ đời sống đại học
• Đồng thời cũng là bản đồ thế giới sơ khai của sản phẩm chúng tôi định làm

Bước 2: Hội tụ theo “đường tuyến”

Khi bản đồ đã có, bước tiếp theo là hội tụ – tìm đường tuyến (line / thread).

Chúng tôi gom 460 việc thành nhiều tuyến:

• Học tập – thi cử
• Ký túc xá (rất nhiều việc xảy ra ở đây)
• Xã giao
• Tài chính
• Việc làm thêm
• …

Mỗi nhóm:

• Chọn 1 tuyến mình hứng thú nhất
• Gỡ toàn bộ sticky note liên quan về bảng của nhóm mình

Như vậy:

• Có 1 bản đồ toàn cảnh
• Và mỗi nhóm đào sâu theo tuyến riêng

Bước 3: Công cụ “Opportunity Paper” – phát hiện cơ hội

Đây là công cụ tôi muốn giới thiệu với bạn.

Opportunity Paper là gì?

Rất đơn giản:

• 1 tờ giấy
• Chia làm 3 cột

Cột 1: Điểm vấn đề (Problem Points)

Dựa trên tuyến bạn chọn:

• Lần lượt đi qua từng việc
• Đặt mình vào cảm xúc cá nhân
• Hỏi:
  • Việc nào khiến bạn khó chịu
  • Việc nào đau
  • Việc nào ngứa nhưng không gãi được

Bạn còn nhớ:

Pain point – Pleasure point – Itch point
đều là cơ hội làm sản phẩm

Cột 2: Trừu tượng hóa vấn đề

Không được “đau đâu chữa đó”.

Nếu chỉ xử lý hiện tượng:

• Rất dễ chữa sai bệnh
• Nhìn thấy đau nhưng hiểu sai nguyên nhân

Phải trừu tượng hóa:

• Bản chất mâu thuẫn nằm ở đâu?
• Hệ thống nào tạo ra vấn đề này?

Cột 3: Giải pháp

Dựa trên bản chất, đề xuất giải pháp.

Kết quả

4 nhóm tạo ra 20 Opportunity Paper
→ Tức là 20 cơ hội

Nghe có vẻ rất lạc quan, đúng không?

Bước 4: Kiểm chứng khách quan – giết chết ảo tưởng sớm

Vấn đề tiếp theo:

20 cơ hội – chọn cái nào, bỏ cái nào?

Chúng tôi làm một việc rất đơn giản:

• Không tranh luận
• Không họp nội bộ
• Mở cửa, mời 100 sinh viên thật bước vào

Với mỗi Opportunity Paper, hỏi 3 câu:

1. “Tôi nghĩ bạn thấy việc này khó chịu, bạn có thật sự thấy vậy không?”
2. “Cách tôi hiểu nguyên nhân vấn đề như vậy có đúng không?”
3. “Giải pháp này có giúp bạn không?”

Kết quả cực kỳ tàn nhẫn

Trong 20 cơ hội:

• 12 cái bị sinh viên “đập chết” tại chỗ
• Họ nói thẳng:
  • Không cần
  • Không có giá trị
  • Quá phiền

Quá trình này gọi là:

Kiểm chứng khách quan

Ảo tưởng vs. Hy vọng

Nếu chỉ là chuyện cá nhân, bạn sống với ảo tưởng cũng không hại ai.

Nhưng nếu bạn:

• Dẫn dắt một đội
• Dùng thời gian, nguồn lực, cơ hội của nhiều người

Thì để ảo tưởng tồn tại là vô trách nhiệm.

Để ảo tưởng vỡ sớm là một hành vi có trách nhiệm

Tổng kết bài

Ba hành động cốt lõi

1. Chia nhóm

• Để tránh quyền lực và thẩm quyền kiểm soát tư duy quá sớm
• Cho phép ý tưởng phi đồng thuận được nảy mầm

2. Vẽ bản đồ thế giới

• Phát tán đủ rộng
• Rồi hội tụ theo tuyến
• Cơ hội xuất hiện từ cấu trúc, không phải từ linh cảm

3. Kiểm chứng khách quan

• Đừng tin trực giác
• Hãy để người dùng tự nói cho bạn biết

Ray Dalio từng nói:

“Hãy trở thành một người cực kỳ hiện thực.”

Câu hỏi suy nghĩ

• Bạn đã tìm ra cơ hội của mình như thế nào?
• Bạn có thể dùng phát tán & hội tụ để đánh giá lại cơ hội hiện tại không?

Bài tiếp theo, chúng ta sẽ tiếp tục workshop này:

Làm thế nào từ 8 cơ hội còn lại, chọn ra điểm phá cục thật sự?